Alle edities · Policymaker Edition

Your Community, Your AI — CC BY 4.0

De horizon — Wat staat ons te wachten, en waarom dit de noodzaak van soevereiniteit nog duidelijker maakt

De eerste vijf artikelen gingen over AI zoals die vandaag de dag bestaat. Dit artikel kijkt iets verder vooruit — naar een technologie die nog geen deel uitmaakt van het dagelijkse bestuur, maar wel zo dichtbij is dat een wetgever die beslissingen neemt over overheids- en burgergegevens, deze technologie zou moeten begrijpen. Dit is geen reeks voorspellingen. Het is een reeks heldere toelichtingen, die allemaal dezelfde opbouw volgen: wat het is, waarom het van belang is voor openbare gegevens en de nationale veerkracht, wat er daadwerkelijk verandert, wat een platform dat onder de bevoegdheid van een rechtsgebied valt hieraan doet, wat het beleid kan doen, en hoe zeker dit alles is. Naarmate nieuwe technologieën in zicht komen, zal dit artikel worden uitgebreid. Vandaag bevat het één toelichting. (Onbekende termen worden in begrijpelijke taal uitgelegd in de woordenlijst.)

Laatst herzien: juli 2026.

Informatienota 1 — Kwantumcomputers en de versleutelingskwestie

Wat het is

Een kwantumcomputer is geen snellere server. Het is een ander soort machine die gebruikmaakt van de fysica van zeer kleine deeltjes om een beperkte reeks berekeningen uit te voeren die geen enkele gewone computer aankan. Voor bijna alles wat een overheid doet, is dit niet relevant. Maar voor een paar problemen — waaronder bepaalde wiskundige berekeningen die informatie geheim houden — zou een kwantumcomputer die groot genoeg is in principe in enkele uren kunnen doen wat anders langer zou duren dan de leeftijd van het universum.

Waarom het ertoe doet (voor openbare gegevens en nationale veerkracht)

Vrijwel alle vertrouwelijke informatie berust tegenwoordig op versleuteling: financiële systemen, beveiligde communicatie, gezondheids- en welzijnsgegevens, belasting- en identiteitsgegevens, en het vertrouwelijke materiaal dat een staat in bezit heeft. Die bescherming is afhankelijk van wiskundige problemen die gewone computers niet binnen een redelijke tijd kunnen oplossen. Een kwantumcomputer die groot genoeg is, zou een deel daarvan kunnen ontrafelen. De machine die hiertoe in staat is, bestaat nog niet op de vereiste schaal — en toch is de kwestie nu al actueel voor de wetgever, omdat de beslissingen die bepalend zijn voor de blootstelling nu worden genomen, in de systemen die een overheid aanschaft en de infrastructuur waaraan zij vandaag de dag gegevens toevertrouwt.

Het kader van veerkracht is hier nuttig. Dit is niet alleen een privacykwestie; het is een vraag of de langdurige, gevoelige informatie van een staat onder haar eigen bescherming blijft, of kwetsbaar wordt omdat deze vandaag de dag is versleuteld op infrastructuur die door een andere jurisdictie wordt beheerd.

De dreiging: nu verzamelen, later ontsleutelen

De reden is eenvoudig en verdient het om duidelijk te worden vermeld. Een tegenstander heeft de machine vandaag de dag niet nodig. Hij kan nu stilletjes versleutelde gegevens van de staat en burgers vastleggen en afwachten — om deze jaren later te ontsleutelen, zodra er een krachtige kwantumcomputer beschikbaar is. Informatie die een overheid vandaag als veilig vertrouwelijk beschouwt, zou dus met terugwerkende kracht blootgesteld kunnen worden. Alles wat een decennium of langer beschermd moet blijven – en een groot deel van wat een staat in bezit heeft valt in die categorie – valt nu al onder dit probleem.

Dat is wat een toekomstige technologie tot een actueel probleem voor de nationale veerkracht maakt. Gegevens die vandaag worden versleuteld op infrastructuur die onder buitenlandse controle staat, kunnen met terugwerkende kracht worden blootgelegd, en de mogelijkheid om die gegevens te verzamelen bestaat nu al, niet pas op een moment dat de machine eindelijk bestaat.

Wat een soeverein platform hieraan doet

De verdediging is post-kwantumcryptografie: een nieuwe generatie versleuteling die is ontworpen om een kwantumaanval te weerstaan, en waarvan de internationale normen (de NIST-normen voor post-kwantumcryptografie) in 2024 zijn vastgesteld. Het soevereiniteitsaspect zit hem in de tijdlijn. Een platform waarvan de infrastructuur onder binnenlandse juridische controle valt, kan volgens zijn eigen tijdschema overstappen op post-kwantumbeveiliging en aantonen wanneer dat is gebeurd; een overheidsinstantie die ruimte huurt op buitenlandse Big Tech-infrastructuur wacht op een leverancier wiens prioriteiten niet dezelfde zijn als die van haar, en krijgt daar misschien nooit iets van te horen.

Village is precies voor dit soort veranderingen ontworpen. De versleuteling registreert hoe elk stukje informatie werd beschermd — de methode wordt samen met de gegevens opgeslagen — zodat de overstap naar post-kwantummethoden een kwestie van configuratie is in plaats van het opnieuw opbouwen van het systeem. Die migratie is gepland, maar nog niet geactiveerd; op dit moment maakt het platform gebruik van sterke, actuele versleuteling. Wat telt, is dat het ontwerp de verandering mogelijk maakt zonder herontwerp — het verschil tussen een deur die je kunt openen wanneer de tijd daar is en een muur die je zou moeten slopen. Deze eigenschap heeft een naam die het waard is om in een aanbestedingsgesprek te noemen: crypto-agility, het vermogen om algoritmen te wijzigen zonder het systeem eromheen te herontwerpen.

Wat beleid kan doen

Een beleidsmaker hoeft de cryptografie niet te beheersen om hier goed te kunnen handelen. De hefbomen zijn structureel en onpartijdig, en maken allemaal gebruik van instrumenten waarover de overheid al beschikt:

• Een norm voor de migratie naar post-kwantumversleuteling voor overheidssystemen — een vereiste dat belangrijke openbare systemen een duidelijk pad hebben naar post-kwantumversleuteling, zodat de overgang gepland is in plaats van aan het oordeel van elke instantie te worden overgelaten.
• Een benadering op basis van gegevensclassificatie die op de migratie wordt toegepast — waarbij voor elke categorie van overheids- en burgergegevens wordt gevraagd: hoe lang moet dit vertrouwelijk blijven? De categorieën met een lange levensduur en gevoelige gegevens zijn degenen die het eerst worden geraakt door de logica van ‘nu verzamelen, later ontsleutelen’, en zij bepalen de prioriteitsvolgorde.
• Aanbestedingscriteria die een migratieplan van de leverancier vereisen — kopers vragen elke leverancier, zowel buitenlands als binnenlands, om zijn plan en, idealiter, een datum voor de overstap naar post-kwantumversleuteling te vermelden. Dit is leveranciersonafhankelijk: het bevoordeelt geen leveranciers uit welk land dan ook en legt geen verbod op; het maakt het plan simpelweg tot een voorwaarde voor verkoop.
• Afstemming op de internationale normen — de in 2024 vastgestelde post-kwantumnormen van het NIST en het ISO/IEC JTC 1/SC 42-traject voor AI en aanverwante beheersystemen — zodat een rechtsgebied de vastgestelde mondiale basisregels overneemt in plaats van zelf helemaal opnieuw regels op te stellen.
• Een vereiste van crypto-flexibiliteit, ongeacht de leverancier — dat is het punt dat blijft staan. Wat een rechtsgebied zou moeten eisen, is niet een bepaald algoritme dat in een contract is vastgelegd, maar het vermogen om algoritmen te wijzigen zonder herontwerp. Algoritmen zullen na de eerste post-kwantumgeneratie opnieuw worden herzien; een systeem dat ze via configuratie kan verwisselen, is bij al die herzieningen beschermd, wie de leverancier ook blijkt te zijn.

Samen genomen is dit dezelfde aanpak waarvoor in artikel 3 in de hele reeks is gepleit: niet de hoop dat systemen veilig zullen zijn, maar een structurele eigenschap die een rechtsgebied kan eisen en kan verifiëren.

Status en vertrouwen

Een kwantumcomputer die de huidige versleuteling kan kraken, bestaat nog niet, en schattingen van deskundigen over wanneer er een zou kunnen komen, lopen uiteen van enkele jaren tot een paar decennia. Wat niet onzeker is: de post-kwantumstandaarden bestaan nu al, ze worden in 2024 definitief vastgesteld, en de logica van ‘nu verzamelen, later decoderen’ betekent dat voorbereiding een beslissing voor het heden is, niet voor de toekomst. Dit is paraatheid, geen paniek — hetzelfde argument dat in de rest van deze reeks wordt aangevoerd met betrekking tot AI. De technologie die op korte termijn relevant is voor openbare gegevens, is het waard om te begrijpen en er wetgeving voor op te stellen, voordat deze beschikbaar komt in plaats van erna.

Wil je AI-tools goed en veilig gebruiken? Onze gratis cursussen — Werken met Claude en Agents at Work — leren je de praktische vaardigheden. Zie Village AI — Agentic Governance voor de volledige technische architectuur achter Village AI.